Sözlük

Terimler

Her terim, onu ayrıntısıyla anlatan derse bağlıdır. Tanımlar dersler yazıldıkça eklenir.

A

acil ulaşım yolu
Depreme dayanıklı şehir ne demektir? →
adrese dayalı nüfus kayıt sistemi
İstanbul'un nüfusu tarih boyunca nasıl büyüdü? →
afet riski
İstanbul neden deprem riski taşıyor? →
akropol
Byzantion →
aks
D100 / E-5 nedir? →
aktarma merkezi
İstanbul'da ulaşım ağı nasıl birlikte çalışır? →
alıcı ortam
Haliç ve Marmara neden altyapı meselesidir? →
almaşık duvar
Bir Bizans yapısını nasıl tanırsın? →
alt akıntı
İstanbul Boğazı'nın su sistemi ve akıntıları →
alt merkez
İstanbul nereye büyüyor, kaç merkezli? →
ampir
18.–20. yüzyıl üslupları: barok, ampir, Levanten apartman, ulusal mimarlık, modernizm →
ana kaya
İstanbul'un jeolojik zemini →
anadolu yakası
Avrupa ve Anadolu yakaları ne demektir? →
anafor
İstanbul Boğazı'nın su sistemi ve akıntıları →
apsis
Bir Bizans yapısını nasıl tanırsın? →
araba vapuru
İstanbul'da vapur neden hâlâ önemlidir? →
art nouveau
18.–20. yüzyıl üslupları: barok, ampir, Levanten apartman, ulusal mimarlık, modernizm →
arter
Sahil yolları ve kent içi ana arterler →

Â

âsitâne
İstanbul'un adları: Byzantion'dan İstanbul'a →

A

asma köprü
Birinci Boğaz Köprüsü →
aşınım yüzeyi
İstanbul neden düz bir şehir değildir? →
aşırı turizm
Turizm İstanbul'u nasıl şekillendiriyor? →
atık aktarma istasyonu
İstanbul çöplerini ne yapıyor? →
atlı tramvay
Tramvay, Tünel, demiryolu ve vapur →
avrupa yakası
Avrupa ve Anadolu yakaları ne demektir? →
ayrık sistem
İstanbul kanalizasyon sistemi nasıl gelişti? →

B

banliyö
Anadolu kıyısındaki tarihî banliyöler →
banliyö treni
Raylı İstanbul: banliyöden metroya →
baraj doluluk oranı
İstanbul susuz kalabilir mi? →
barok
18.–20. yüzyıl üslupları: barok, ampir, Levanten apartman, ulusal mimarlık, modernizm →
batırma tüp tünel
Boğaz'ın altından geçmek: iki tünel, iki teknik →
bazilika
Bir Bizans yapısını nasıl tanırsın? →
bedesten
Kapalıçarşı, Eminönü ve ticaret coğrafyası →
belde belediyesi
39 ilçeli bugünkü İstanbul nasıl oluştu? →
bent
Kırkçeşme Su Sistemi →
bilâd-ı selâse
İstanbul'un tarihsel idarî bölünmeleri →
birinci ulusal mimarlık akımı
18.–20. yüzyıl üslupları: barok, ampir, Levanten apartman, ulusal mimarlık, modernizm →
biyolojik çeşitlilik
İstanbul'un doğal yaşamı →
bizans
Konstantin'in başkent kararı →
boğaz
İstanbul Boğazı →
boğulmuş vadi
Haliç doğal olarak nedir? →
bostan
Çarşı, semt pazarı ve bostan: gıdanın gündelik coğrafyası →
bulvar
Henri Prost ve modern şehir planlaması →
bütünşehir
Büyükşehir sınırı neden değişti? →
büyükşehir belediyesi
Büyükşehir belediyesi ile ilçe belediyesi arasındaki fark →

Ç

çatalca–kocaeli bölümü
İstanbul Türkiye'nin neresinde? →
çevre düzeni planı
İstanbul planlarında ölçek ne demektir? →
çevre yolu
TEM / O-2 →
çevresel etki değerlendirmesi
Büyük projeleri okumak: Kanal İstanbul örneği →
çok merkezlilik
İstanbul nereye büyüyor, kaç merkezli? →

D

debbağhane
Zeytinburnu →
değiştirilebilir alansal birim sorunu
Mahalle ölçeği neden önemlidir? →
deniz etkili kar
İstanbul'da neden bazı yıllar çok kar yağar? →
deniz otobüsü
İstanbul'da vapur neden hâlâ önemlidir? →
deniz seviyesi yükselmesi
İstanbul kıyıları hangi risklerle karşı karşıya? →
deprem büyüklüğü
İstanbul'un deprem tarihi →
deprem şiddeti
İstanbul'un deprem tarihi →
dere ıslahı
İstanbul'un kaybolan ve yaşayan dereleri →
dere yatağı
İstanbul'un kaybolan ve yaşayan dereleri →
derin deniz deşarjı
Atık su nereye gidiyor? →
dersaadet
İstanbul'un adları: Byzantion'dan İstanbul'a →
devlet yolu
D100 / E-5 nedir? →
dolgu alanı
Sahil dolguları ve kıyı parkları →
dolmuş
Otobüs, metrobüs ve dolmuş: lastik tekerlekli İstanbul →
dünya mirası alanı
Sultanahmet ve eski imparatorluk merkezi →
düzenli depolama
İstanbul çöplerini ne yapıyor? →

E

eğik askılı köprü
Yavuz Sultan Selim Köprüsü →
ekolojik koridor
Kuzey ormanları neden önemlidir? →
ekolojik yanılgı
İlçeler neden farklı oy davranışı gösterir? →
endüstri mirası
Haliç'in sanayi mirası →
eş yükselti eğrisi
Topoğrafya ve uydu görüntüsü nasıl okunur? →

F

falez
İstanbul'un doğal kıyı tipleri →
fay
İstanbul neden deprem riski taşıyor? →
fırtına kabarması
İstanbul kıyıları hangi risklerle karşı karşıya? →
forum
Yeni başkent nasıl büyüdü? →
füniküler
Metro, tramvay, füniküler ve teleferik arasındaki fark →

G

gayrimüslim
İstanbul'un toplulukları ve mekânları →
gayrisafi yurt içi hasıla
İstanbul Türkiye ekonomisinde neden önemlidir? →
gazhane
İstanbul'un doğal gaza geçişi →
gecekondu
Gecekondu neden ortaya çıktı? →
geçici koruma
Uluslararası göç ve İstanbul →
geçirimsiz yüzey
İstanbul neden sel yaşar? →
geçiş iklimi
İstanbul'un iklimi →
georeferanslama
Tarihî harita ile bugünkü İstanbul'u karşılaştırmak →
geri görünüm bölgesi
Koruma alanları, ormanlar, havzalar ve özel statüler →
gündüz nüfusu
Gündüz ve gece nüfusu neden farklıdır? →

H

habitat parçalanması
Kuzey ormanları neden önemlidir? →
hafif metro
Metro, tramvay, füniküler ve teleferik arasındaki fark →
halk etimolojisi
Semt adları şehir hakkında ne söyler? →
han
Kapalıçarşı, Eminönü ve ticaret coğrafyası →
harita ölçeği
İdarî harita nasıl okunur? →
hava gazı
İstanbul'un doğal gaza geçişi →
havzalar arası su transferi
Uzaktan su getirmek: havzalar arası transfer ve Melen →
hazine arazisi
Askerî alanlar ve diğer büyük kamu arazileri →
hazire
İstanbul'un parkları ve yeşil alanları →
heyelan
Jeoloji yerleşimi nasıl etkiler? →
hinterlant
Limanlar, otogarlar ve lojistik →
hipodrom
Sultanahmet ve eski imparatorluk merkezi →
hisar
Hisarlar, saraylar, yalılar: Boğaziçi peyzajı →
hisseli tapu
Modern planlı ve plansız mahalleler →

I

ıslah imar planı
Gecekondu neden ortaya çıktı? →
ızgara plan
Yangınlar şehri nasıl yeniden çizdi? →

İ

iç deniz
Marmara, Karadeniz ve Adalar →
iç göç
İç göç: neden geldiler, nereye yerleştiler? →
iklim değişikliği
İklim değişikliği İstanbul'u nasıl etkileyebilir? →
il
İl nedir, ilçe nedir? →
il sınırı
İstanbul ne kadar büyük? →
ilçe
İl nedir, ilçe nedir? →
ilçe belediyesi
Büyükşehir belediyesi ile ilçe belediyesi arasındaki fark →
ilçe kuşağı
Avrupa Yakası'nın ana bölümleri →
ileri biyolojik arıtma
Atık su nereye gidiyor? →
imar affı
Gecekondu neden ortaya çıktı? →
imar planı
İstanbul planlarında ölçek ne demektir? →
imaret
Külliye ve vakıf üzerinden şehir kurmak →
in situ
Şehri müzelerde okumak: hangi müze hangi katmanı gösterir? →
isale hattı
Avrupa Yakası'nın su sistemi →
islambol
İstanbul'un adları: Byzantion'dan İstanbul'a →
istimlak
1950'ler: yolların açılması ve büyük yıkımlar →

K

kabartma harita
Topoğrafya ve uydu görüntüsü nasıl okunur? →
kadılık
İstanbul'un tarihsel idarî bölünmeleri →
kâgir
Yangınlar şehri nasıl yeniden çizdi? →
kamusal alan
İstanbul'un meydanları →
kapalı site
Kapalı siteler ve yeni yerleşim bölgeleri →
kapan
İstanbul nasıl beslenir? Kapanlardan hallere →
karma kullanım
Kapalı siteler ve yeni yerleşim bölgeleri →
kasır
Hisarlar, saraylar, yalılar: Boğaziçi peyzajı →
kat karşılığı
Apartmanlaşma →
kat mülkiyeti
Apartmanlaşma →
katılım oranı
İstanbul seçim haritası nasıl okunur? →
katma değer
İstanbul bugün ne üretiyor? →
kayaç
İstanbul'un jeolojik zemini →
kaza
İstanbul'un tarihsel idarî bölünmeleri →
kent imgesi
Zihinsel İstanbul haritası →
kentleşmiş alan
İstanbul ne kadar büyük? →
kentsel dayanıklılık
Depreme dayanıklı şehir ne demektir? →
kentsel doku
Tarihî Yarımada'nın şehir dokusu →
kentsel dönüşüm
Kentsel dönüşüm: deprem, konut ve mülkiyet →
kentsel ısı adası
İklim değişikliği İstanbul'u nasıl etkileyebilir? →
kentsel saçaklanma
İstanbul nereye büyüyor, kaç merkezli? →
kırılganlık
İstanbul neden deprem riski taşıyor? →
kıyı kenar çizgisi
Koruma alanları, ormanlar, havzalar ve özel statüler →
kıyı kordonu
Büyükçekmece, Küçükçekmece ve Terkos →
kıyı set gölü
Büyükçekmece, Küçükçekmece ve Terkos →
kocaeli yarımadası
İstanbul'un kuzeyi, güneyi, doğusu ve batısı →
kolektör
İstanbul kanalizasyon sistemi nasıl gelişti? →
koloni
Byzantion →
koroplet harita
İstanbul seçim haritası nasıl okunur? →
koru
İstanbul'un parkları ve yeşil alanları →
kostantiniyye
İstanbul'un adları: Byzantion'dan İstanbul'a →
köşk
Anadolu kıyısındaki tarihî banliyöler →
kumsal
İstanbul'un doğal kıyı tipleri →
kumul
İstanbul'un doğal kıyı tipleri →
kuraklık
İklim değişikliği İstanbul'u nasıl etkileyebilir? →
kurtarma kazısı
Bizans'ın limanları ve kıyı altyapısı: Yenikapı'dan Haliç'e →
kuş göç yolu
İstanbul'un doğal yaşamı →
kuzey ormanları
İstanbul'un ormanları ve doğal bitki örtüsü →
külliye
Külliye ve vakıf üzerinden şehir kurmak →

L

lagün
Büyükçekmece, Küçükçekmece ve Terkos →
lejant
İdarî harita nasıl okunur? →
levanten
Galata ve Pera'nın yükselişi →
lodos
Poyraz, lodos ve İstanbul →
lüle
Kırkçeşme Su Sistemi →

M

mahalle
Mahalle, muhtarlık ve semt: resmî birim, gündelik ad →
maki
İstanbul'un ormanları ve doğal bitki örtüsü →
maksem
Kırkçeşme Su Sistemi →
marmara bölgesi
İstanbul Türkiye'nin neresinde? →
maruziyet
İstanbul neden deprem riski taşıyor? →
mekânsal ayrışma
İstanbul'un ilçeleri neden sosyal olarak birbirinden farklı? →
menzil
Tarihî Üsküdar: iskele kenti ve Anadolu kapısı →
merkez şehir
İstanbul ne kadar büyük? →
merkezi iş alanı
İstanbul'da işler nerede? →
mesire
Boğaziçi İstanbul'a nasıl katıldı? →
metro
Metro, tramvay, füniküler ve teleferik arasındaki fark →
metrobüs
Otobüs, metrobüs ve dolmuş: lastik tekerlekli İstanbul →
metropoliten alan
İstanbul ne kadar büyük? →
mikrobölgeleme
Zemin ile bina aynı şey değildir →
millet sistemi
İstanbul'un toplulukları ve mekânları →
minibüs
Otobüs, metrobüs ve dolmuş: lastik tekerlekli İstanbul →
muhacir
Uluslararası göç ve İstanbul →
muhtarlık
Mahalle, muhtarlık ve semt: resmî birim, gündelik ad →
mutlak koruma alanı
Koruma alanları, ormanlar, havzalar ve özel statüler →
mülki idare
İl nedir, ilçe nedir? →
müsilaj
Marmara Denizi İstanbul için neden hayati? →
mütareke
Cumhuriyet'in ilk döneminde İstanbul →

N

narh
İstanbul nasıl beslenir? Kapanlardan hallere →
narteks
Bir Bizans yapısını nasıl tanırsın? →
nazım imar planı
İstanbul planlarında ölçek ne demektir? →
neolitik
Kent öncesi İstanbul: Yarımburgaz, Fikirtepe, Yenikapı →
nüfus piramidi
İstanbul yaşlanıyor mu, gençleşiyor mu? →
nüfus sayımı
İstanbul'un nüfusu tarih boyunca nasıl büyüdü? →
nüfus yoğunluğu
İstanbul nüfusu nerelerde yoğunlaşıyor? →

O

organize sanayi bölgesi
İstanbul'un sanayisi nerelerde gelişti? →
ortalama hane halkı büyüklüğü
İstanbul yaşlanıyor mu, gençleşiyor mu? →
ortanca yaş
İstanbul yaşlanıyor mu, gençleşiyor mu? →
otoyol
TEM / O-2 →

Ö

ödünleşim
İstanbul'un temel gelecek soruları →
ön arıtma
Atık su nereye gidiyor? →
öngörünüm bölgesi
Koruma alanları, ormanlar, havzalar ve özel statüler →
ötrofikasyon
Marmara Denizi İstanbul için neden hayati? →
özel halk otobüsü
Otobüs, metrobüs ve dolmuş: lastik tekerlekli İstanbul →

P

paleolitik
Kent öncesi İstanbul: Yarımburgaz, Fikirtepe, Yenikapı →
pandantif
Bir Bizans yapısını nasıl tanırsın? →
parsel
Modern planlı ve plansız mahalleler →
pasaj
Galata–Pera'nın farklı şehir modeli →
plato
İstanbul neden düz bir şehir değildir? →
poyraz
Poyraz, lodos ve İstanbul →

R

regülatör
Anadolu Yakası'nın su sistemi →
rezerv yapı alanı
Kentsel dönüşüm: deprem, konut ve mülkiyet →
rıhtım
Limanlar, fabrikalar ve sanayi →
riskli alan
Kentsel dönüşüm: deprem, konut ve mülkiyet →
riskli yapı
Kentsel dönüşüm: deprem, konut ve mülkiyet →
rumeli yakası
Avrupa ve Anadolu yakaları ne demektir? →

S

saka
Modern su şebekesine geçiş →
sarnıç
Antik ve Bizans İstanbul'una su nasıl geliyordu? →
sayfiye
Prens Adaları'nın tarihî coğrafyası →
seçim çevresi
İstanbul seçim haritası nasıl okunur? →
sel
İstanbul neden sel yaşar? →
selâtin camisi
Mimar Sinan ve selâtin camilerinin silueti →
semt
İlçe, semt ve mahalle neden aynı şey değildir? →
semt pazarı
Çarşı, semt pazarı ve bostan: gıdanın gündelik coğrafyası →
sırt
İstanbul'un büyük sırtları ve vadileri →
sıvılaşma
Zemin ile bina aynı şey değildir →
siluet
İstanbul'un Yedi Tepesi üzerinde şehir →
sismik boşluk
İstanbul neden deprem riski taşıyor? →
sit alanı
Koruma alanları, ormanlar, havzalar ve özel statüler →
soylulaştırma
İstanbul'un ilçeleri neden sosyal olarak birbirinden farklı? →
su bölümü çizgisi
İstanbul'un büyük sırtları ve vadileri →
su güvenliği
İstanbul susuz kalabilir mi? →
su havzası
İstanbul'un barajları ve su havzaları →
su kemeri
Antik ve Bizans İstanbul'una su nasıl geliyordu? →
su stresi
İstanbul susuz kalabilir mi? →
su terazisi
Kırkçeşme Su Sistemi →
suriçi
Tarihî Yarımada →
sürgün
1453'ten sonra şehir nasıl yeniden kuruldu? →

Ş

şehremaneti
Belediye, cadde ve modern şehir hizmetleri →
şerefe
Mimar Sinan ve selâtin camilerinin silueti →

T

takımada
Marmara, Karadeniz ve Adalar →
tanzimat
Belediye, cadde ve modern şehir hizmetleri →
tarihî yarımada
Tarihî Yarımada →
taşıma kapasitesi
İstanbul'un temel gelecek soruları →
taşkın
İstanbul neden sel yaşar? →
tehlike
İstanbul neden deprem riski taşıyor? →
teleferik
Metro, tramvay, füniküler ve teleferik arasındaki fark →
termik santral
İstanbul ne zaman elektriklendi? →
tersane
Haliç'in sanayi mirası →
toplam doğurganlık hızı
İstanbul yaşlanıyor mu, gençleşiyor mu? →
toplanma alanı
Depreme dayanıklı şehir ne demektir? →
toplu konut
Toplu konut ve siteler →
toponimi
Semt adları şehir hakkında ne söyler? →
toptancı hali
İstanbul nasıl beslenir? Kapanlardan hallere →
trafo merkezi
Şehrin görünmeyen ağları →
tramvay
Metro, tramvay, füniküler ve teleferik arasındaki fark →
transit göç
Uluslararası göç ve İstanbul →
transit trafik
Kuzey Marmara Otoyolu / O-7 →
tsunami
İstanbul kıyıları hangi risklerle karşı karşıya? →
tuzluluk
İstanbul Boğazı'nın su sistemi ve akıntıları →
tünel açma makinesi
Boğaz'ın altından geçmek: iki tünel, iki teknik →
türetilmiş talep
İstanbul neden trafik üretir? →

U

ulaşım koordinasyon merkezi
İstanbul'da ulaşım ağı nasıl birlikte çalışır? →
uluslararası göç
Uluslararası göç ve İstanbul →
uyarılmış talep
İstanbul neden trafik üretir? →
uydu kent
Toplu konut ve siteler →
uygulama imar planı
İstanbul planlarında ölçek ne demektir? →

Ü

üçüncü mekân
Gündelik hayatın mekânları →
üst akıntı
İstanbul Boğazı'nın su sistemi ve akıntıları →

V

vakıf
Külliye ve vakıf üzerinden şehir kurmak →

Y

yaka
Avrupa ve Anadolu yakaları ne demektir? →
yalı
Hisarlar, saraylar, yalılar: Boğaziçi peyzajı →
yangın yeri
Yangınlar şehri nasıl yeniden çizdi? →
yap-işlet-devret
Büyük projeleri okumak: Kanal İstanbul örneği →
yapsatçılık
Apartmanlaşma →
yaratıcı endüstriler
Kültür nerede üretiliyor? Basın, sinema, sahne ve müziğin coğrafyası →
yarım kubbe
Mimar Sinan ve selâtin camilerinin silueti →
yedi tepe
Yedi tepe: ne kadarı coğrafya, ne kadarı gelenek? →
yerel yönetim
Büyükşehir belediyesi ile ilçe belediyesi arasındaki fark →

Z

zemin büyütmesi
Zemin ile bina aynı şey değildir →
zihinsel harita
Zihinsel İstanbul haritası →
zincirleme göç
İç göç: neden geldiler, nereye yerleştiler? →